Bilanço ve gelir tablosu nasıl okunur

Kısaca

Bilanço, işletmenin belirli bir andaki kaynaklarını ve bu kaynakların nasıl finanse edildiğini gösteren tablodur. Gelir tablosu, belirli bir dönemde elde edilen gelirlerle katlanılan giderleri karşılaştırır. Bu ders, işletme raporlarını okumaya yeni başlayanların eldeki para ile faaliyet sonucunu birbirinden ayırmasına yardımcı olur.

Nasıl işler

Okumaya tablonun hangi işletmeye ait olduğunu, kapsadığı zamanı ve kullanılan para birimini kontrol ederek başlanır. Tutarların hangi ölçekle sunulduğuna, yani yazılan değerlerin hangi büyüklüğü temsil ettiğine de bakılır. Dönemleri veya gösterim ölçekleri farklı tabloları doğrudan karşılaştırmak hatalı sonuçlara götürebilir.

Bilanço belirli bir tarihteki durumu gösterirken gelir tablosu bir zaman aralığını kapsar. Bu nedenle bilançodaki para tutarı ile gelir tablosundaki satış tutarı aynı soruya cevap vermez. İlki elde bulunan parayı, diğeri dönem boyunca gerçekleşen satışları anlatır.

Bilançoda varlık, işletmenin kontrol ettiği ekonomik kaynakları ifade eder. Müşteriden tahsil edilecek tutar, alacak olarak adlandırılır. Stok ise satılmak veya üretimde kullanılmak üzere elde tutulan malları ve malzemeleri kapsar.

Varlık toplamı, işletmenin kasasındaki para toplamı değildir. Alacağın nakde dönüşmesi için tahsil edilmesi gerekir. Okur bu nedenle varlıkların ne kadarının nakit, alacak veya stok olduğunu ayrı ayrı inceler.

Yükümlülük, işletmenin yerine getirmesi gereken ve ekonomik kaynak çıkışı doğuracak sorumluluğudur. Mal alınan işletmeye ödenecek borç bu gruba örnektir. Borçları okurken tutarın yanında ödemenin ne zaman yapılacağı da değerlendirilir.

KGK'nin Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı (BOBİ FRS), özkaynağı varlıklardan yükümlülükler düşüldüğünde kalan hak olarak açıklar. Bilanço ilişkisi varlıklar = yükümlülükler + özkaynak biçiminde okunur. Ortakların işletmeye ortaklık karşılığında sağladığı kaynaklar olan sermaye, özkaynağın bir unsurudur.

Gelir tablosundaki gelir, satış gibi işlemlerden doğan ekonomik faydayı ifade eder. Gider, işletmenin faaliyetleri ve diğer işlemleri nedeniyle katlandığı maliyetlerin ilgili dönemin sonucuna yansıyan kısmıdır. Gelirler giderleri aştığında aradaki fark kâr, giderler gelirleri aştığında ise zarar olur.

Gelir tablosu okunurken satışların tutarı ile bu satışların maliyeti birlikte incelenir. Satış gelirinden satılan mal veya hizmetlerin maliyeti çıkarıldığında brüt kâr bulunur. Diğer gelir ve giderlerin etkisi de hesaba katıldığında dönemin toplam kârına veya zararına ulaşılır.

Brüt kâr, işletmenin bütün giderleri düşüldükten sonra kalan tutar değildir. Örneğin yönetim işlerinin yürütülmesi için yapılan harcamalar da dönem sonucunu etkileyebilir. Bu yüzden yalnız satışların artmasına bakarak dönem kârının arttığı sonucuna varılmaz.

Gelirin kaydedilmesi ile paranın tahsil edilmesi aynı anda gerçekleşmeyebilir. Vadeli satışta, yani ödemenin daha sonra alınacağı satışta, gelir oluşurken bilançoda alacak bulunabilir. Bu nedenle kâr ile nakit artışı birbirinin yerine kullanılamaz.

Özkaynak değişim tablosu, özkaynağın dönem boyunca neden arttığını veya azaldığını gösterir. KGK, BOBİ FRS kapsamında bu tabloda dönem sonucunun, ortaklara dağıtılan kârın ve sermaye değişikliklerinin ayrı izlenmesini ister. Dolayısıyla özkaynaktaki artışın tamamı işletmenin faaliyetlerinden elde edilmiş kâr olarak değerlendirilmez.

Dipnotlar, tablolardaki tutarları ve bunların hesaplanma biçimlerini açıklayan tamamlayıcı metinlerdir. Belirgin bir değişimi anlamak için ilgili dipnot açıklaması da okunur. Toplam varlıkların büyümesi, işletmenin ödemelerini karşılama gücünün aynı ölçüde arttığını tek başına göstermez.

Örnek

Bu kurgusal örnekte bütün tutarlar varsayımsaldır. Vergi ve belirtilmeyen diğer işlemler, hesabı sade tutmak için örneğin dışında bırakılmıştır. Kurgusal bir ticaret işletmesine ortağı, sermaye olarak 50.000 TL nakit koyar.

İşletme 30.000 TL ödeyerek satmak üzere mal alır. Ardından maliyeti 24.000 TL olan malları 40.000 TL'ye satar. Bu satışın brüt kârı 16.000 TL olur.

Satış bedelinin 10.000 TL'si tahsil edilir. Kalan 30.000 TL, müşteriden alacak olarak izlenir. İşletme ayrıca döneme ait 6.000 TL kira giderini nakit öder.

Bu varsayımlarla dönem kârı 10.000 TL'dir. Satışın tamamı tahsil edilmediği hâlde satış geliri 40.000 TL olarak hesapta yer alır. Kârın tahsil edilen parayla aynı kavram olmadığı burada görülür.

Dönem sonunda işletmenin nakdi 24.000 TL, alacağı 30.000 TL ve kalan stoku 6.000 TL'dir. Toplam 60.000 TL varlık, borç bulunmadığı için aynı tutarda özkaynağa karşılık gelir. Başlangıçtaki 50.000 TL sermayeye işletmede bırakılan 10.000 TL kâr eklenmiştir.

İşletme bundan sonra 15.000 TL borç alırsa nakdi 39.000 TL'ye çıkar. Toplam varlıkları 75.000 TL olurken yükümlülükleri 15.000 TL, özkaynağı ise 60.000 TL olur. Borçlanma nedeniyle kasaya giren para satış geliri veya kâr oluşturmaz.

Kontrol listesi

• Tabloların hangi işletmeye ait olduğunu, kapsadığı zamanı, para birimini ve tutarların gösterim ölçeğini kontrol edin.
• Varlıklar içinde nakit, alacak ve stok tutarlarını ayrı ayrı bulun.
• Borçların ödeme zamanlarıyla alacakların beklenen tahsil zamanlarını karşılaştırın.
• Satış geliri, brüt kâr ve dönem kârının hangi gelir ve giderlerle oluştuğunu izleyin.
• Kâr tutarını doğrudan kasadaki para olarak okumayın; tahsil edilmemiş satışları da inceleyin.
• Özkaynak değişiminde sermaye hareketlerini, dönem sonucunu ve ortaklara yapılan kâr dağıtımını ayırt edin.
• Anlamı belirsiz tutarlar ve belirgin değişimler için ilgili dipnot açıklamalarını okuyun.

Kaynaklar

• KGK — BOBİ FRS
• Khan Academy — Financial statements

Son kontrol: 11.10.2026

Uyarı

Bu ders genel bilgi amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Al-sat önerisi, hedef fiyat ya da kişiye özel yönlendirme içermez.

Vergi, muhasebe ve hukuki sonuçlar işletmenizin durumuna göre değişir; karar vermeden önce mali müşavirinize danışın. Güncel oran, tutar ve tarihler için yukarıdaki resmî kaynaklara bakın.