Dağıtılabilir kâr nasıl bulunur: yedek akçe, geçmiş yıl zararı ve genel kurul kararı

Kısaca

Dağıtılabilir kârın belirlenmesi, dönem kârının yanında geçmiş sonuçların, yedeklerin ve dağıtıma ilişkin koşulların incelenmesini gerektirir. Bu ders, dağıtım hesabını hazırlayan veya değerlendiren okura muhasebe ile karar süreci arasındaki ayrımı anlatır. Verilen kaynaklar muhasebe esaslarını açıklarken, genel dağıtım koşullarını belirlemek için gereken kanun hükümlerinin tamamını içermez.

Nasıl işler

Önce kaynakların kapsamını belirleyin. Ticaret Bakanlığı, şirketler ve ticaret sicili sayfasında Türk Ticaret Kanunu ile genel kurula ilişkin düzenlemeleri listeler. Mevzuat Bilgi Sistemi de değişiklikleri içeren güncel kanun metnine ulaşma yolunu açıklar; ancak verilen sayfa metinlerinde kâr dağıtımını düzenleyen hükümler bulunmaz.

KGK'nin BOBİ FRS metnindeki finansal tablo örneği, dönem sonucunu, geçmiş yıllardan gelen sonuçları ve kâr yedeklerini ayrı kalemlerde gösterir. Özkaynak, genel muhasebe anlamıyla varlıklardan borçlar çıkarıldığında kalan payı ifade eder. Özkaynak toplamından doğrudan dağıtılabilir kâr sonucu çıkarmak, farklı nitelikteki kalemleri aynı kabul etmek olur.

Geçmiş yıl zararı ile yedek akçeyi ayırın. Geçmiş yıl zararı, önceki dönemlerden taşınan olumsuz muhasebe sonucudur. Yedek akçe ise özkaynak içinde belirli bir amaç veya dayanakla ayrı izlenen tutardır; bu kayıt, aynı miktarda paranın ayrı bir banka hesabında tutulduğu anlamına gelmez.

BOBİ FRS sunumunda yasal yedekler, statü yedekleri ve olağanüstü yedekler ayrı başlıklarla yer alır. Bu ayrım, hesaplamaya başlamadan önce yedeğin niteliğinin araştırılmasını sağlar. Ancak tablo başlıkları, hangi yedeğin hangi koşulda kullanılabileceğini veya geçmiş zararların hangi sırayla karşılanacağını açıklamaz.

Muhasebe kayıtlarında izlenen bakiyeler için bir hesap tablosunda dönem sonucu, geçmiş yıl sonuçları ve yedek hareketlerini ayrı satırlarda gösteren bir çalışma hazırlanabilir. Her satıra dayanak kayıt ve açıklama eklenmesi, aynı zararın tekrar hesaba katılması gibi hataların kontrolünü kolaylaştırır. Farklı raporlama esaslarıyla hazırlanmış tablolardaki tutarlar kullanılıyorsa, aralarındaki farklar ayrıca açıklanmalıdır.

KGK metni, şirketin kendi paylarını geri alması bakımından özel bir yedek durumunu da açıklar. Geri alınan paylar için verilen bedel özkaynağı azaltır; ayrıca edinim tutarını karşılayacak yedek ayrılması öngörülür. Bu özel durum, yedek incelemesinin yalnızca dönem kârına uygulanacak bir oran arayışından ibaret olmadığını gösterir.

Hesap dosyası ile kararın dayanağını birlikte inceleyin. Genel kurul değerlendirmesine hazırlıkta kullanılan tablolar, geçmiş sonuçların dökümü, yedek açıklamaları ve dağıtım önerisi arasında bağlantı kurulması hesabı izlenebilir kılar. Bunlar çalışma dosyası için önerilerdir; verilmiş kaynaklardan kanuni belge listesi veya genel kurulun karar usulü çıkarılamaz.

Hesabın hazırlanması, dağıtımın karara bağlanması ve ödemenin yapılması farklı işlemlerdir. Hesap tablosundaki sonuç, tek başına bir dağıtım kararı oluşturmaz. Karar yetkisinin hangi organa ait olduğu, gerekli katılım ve oy koşulları ile varsa şirket sözleşmesinden doğan hükümler, ilgili düzenlemelerin içeriği üzerinden doğrulanmalıdır.

Kararın zamanlaması muhasebe kaydını etkiler. KGK'nin BOBİ FRS metnine göre dağıtım, dönem kapandıktan sonra fakat tablolar yönetim organınca onaylanmadan önce duyurulmuşsa, kapanan dönemin sonuna bu dağıtım için borç kaydedilmez. Açıklanan kâr payı tutarı dipnotta belirtilir.

BOBİ FRS, ortaklara yapılan dağıtımın özkaynak üzerindeki etkisini brüt tutar üzerinden ele alır. Ortak adına vergi kesintisi yapılması gerekiyorsa, vergi idaresine aktarılacak bölüm de özkaynaktan indirilen tutarın içindedir ve ilgili vergi borcu olarak izlenir. Kesinti oranı bakımından güncel değer için resmî kaynağa bakın.

Nakit akış tablosu, fiilen gerçekleşen para hareketlerinin izlenmesini sağlar. KGK metni, ödenen kâr paylarının esas faaliyetler veya finansman kapsamında gösterilebilmesine olanak tanır ve sınıflandırmanın dönemler arasında tutarlı sürdürülmesini ister. Böylece dağıtım hesabı, borç kaydı ve ödeme hareketi ayrı ayrı kontrol edilebilir.

Verilen kaynak metinlerinde eksik kalan olgular şunlardır:

• Genel yasal yedek ayırma koşulları, hesaplama tabanı, sınırları ve dağıtımla bağlantılı diğer yedek hükümleri.
• Geçmiş zararların karşılanma sırası ve mevcut yedeklerin dağıtımda kullanılabilme koşulları.
• Şirket türüne göre dağıtım kararı yetkisi, genel kurulun karar koşulları ve zorunlu belgeler.

Örnek

Bu kurgusal örnekte bütün tutarlar varsayımsaldır. Bir şirketin dönem net kârı 240.000 TL, önceki dönemlerden taşıdığı zararı 70.000 TL olsun. Çalışma taslağında geçmiş zararın kapatılması ve şirket içinde 30.000 TL yedek bırakılması varsayılsın.

Bu varsayımlarla yapılan işlem, 240.000 TL'den 70.000 TL ve 30.000 TL çıkarılmasıdır. Kalan 140.000 TL, taslaktaki aritmetik sonucu gösterir. Yedek için kullanılan tutar herhangi bir resmî orana dayanmaz; bu hesap, uygulanacak hukuki koşulların doğrulandığı anlamına gelmez.

Şirketin bankasında 90.000 TL bulunduğu da varsayılsın. Kâr hesabının sonucu ile mevcut nakit farklı olduğu için ödeme hazırlığında beklenen tahsilatlar ve diğer ödemeler ayrıca incelenir. Çalışma dosyası, hesaplanan tutarı, hukuki incelemesi tamamlanan dağıtım önerisini ve ödeme planını ayrı alanlarda izleyerek bu farkı görünür kılabilir.

Kontrol listesi

• Hesapta kullanılan finansal tabloların hangi raporlama esasına göre hazırlandığını belirleyin.
• Dönem sonucu, geçmiş yıl sonuçları ve yedek bakiyelerini dayanak kayıtlarla eşleştirin.
• Geçmiş zararların veya yedek hareketlerinin hesapta tekrar dikkate alınıp alınmadığını kontrol edin.
• Her yedeğin oluşma nedenini ve kullanım koşullarını ilgili hüküm üzerinden doğrulayın.
• Genel kurulun yetkisini, karar koşullarını ve gerekli belgeleri güncel düzenlemelerden inceleyin.
• Dağıtım açıklamasının zamanını, dönem kapanışı ve tabloların onaylanmasıyla karşılaştırın.
• Brüt dağıtım, ortağa ödenecek tutar ve varsa vergi kesintisini ayrı izleyin.
• Ödeme planını nakit hareketleriyle karşılaştırın ve nakit akış sınıflandırmasının tutarlılığını kontrol edin.

Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi
• Ticaret Bakanlığı — Şirketler ve ticaret sicili
• KGK — BOBİ FRS

Son kontrol: 12.10.2026

Uyarı

Bu ders genel bilgi amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Al-sat önerisi, hedef fiyat ya da kişiye özel yönlendirme içermez.

Vergi, muhasebe ve hukuki sonuçlar işletmenizin durumuna göre değişir; karar vermeden önce mali müşavirinize danışın. Güncel oran, tutar ve tarihler için yukarıdaki resmî kaynaklara bakın.