İşten çıkarma ve kıdem tazminatı: işverenin maliyeti, bildirim ve ihbar

Kısaca

İşten çıkarma hazırlığında ödeme hesabı, çalışana yapılacak bildirim ve kuruma yapılacak bildirim ayrı konulardır. İşini yöneten okur için amaç, her işlemin dayanağını ve sorumlusunu belirleyerek ayrılışın maliyetini görünür kılmaktır. Bu ders, verilen resmî metinlerin kapsamını aşmadan bir kontrol düzeni kurar; kaynaklarda bulunmayan tazminat şartları ve hesaplama kuralları hakkında sonuç üretmez.

Nasıl işler

Önce kavramları ayırın. Fesih, iş sözleşmesinin sona erdirilmesini ifade eder. Kıdem tazminatı kavramsal olarak hizmet süresiyle bağlantılı bir ayrılış ödemesidir.

İhbar, sözleşmenin sona ermesinden önce karşı tarafa haber verilmesiyle ilgilidir. İhbar tazminatı ise bu ön bildirimle bağlantılı parasal yükümlülüğü ifade eder. Bu tanımlar, belirli bir çalışanın hangi ödemeye hak kazandığını tek başına göstermez.

Hukuki dayanağı hesap tablosundan önce kontrol edin. Mevzuat Bilgi Sistemi, yayımlandığı tarihteki kanun metni ile değişikliklerin işlendiği güncel metne erişimi ayırıyor. Güncel düzenlemeye ulaşmak için Kanunlar bölümündeki arama yolunu gösteriyor.

Dolayısıyla yalnız yayımlandığı günün Resmî Gazete metnini görmek, sonraki değişiklikleri kontrol etmekle aynı değildir. Ancak verilen Mevzuat Bilgi Sistemi içeriği, ilgili iş hukuku hükümlerini içermeyen bir erişim sayfasıdır. Bu metinden kıdem hakkının şartları, ihbar süreleri veya fesih usulleri çıkarılamaz.

Eksik bilgiyi hesaplama varsayımına dönüştürmeyin. Kıdem hesabına hangi ücret unsurlarının gireceği, uygulanabilecek sınırlar ve ihbarın hangi koşullarda ödeme doğuracağı verilen metinlerde açıklanmıyor. Resmî bir had veya tutar gerektiğinde güncel değer için resmî kaynağa bakın.

İşletme içi hazırlıkta sözleşme, çalışma başlangıcına ilişkin kayıtlar, ücret bilgileri ve ayrılış gerekçesini açıklayan belgeler birlikte incelenebilir. Bunlar burada yasal belge listesinin tamamı olarak sunulmuyor. Amaç, hesapta kullanılan her bilginin hangi kayda dayandığını izleyebilmektir.

Maliyet tablosunda farklı kalemleri ayrı tutun. Ücret bakiyesi, kıdem ve ihbar değerlendirmelerini aynı toplamın içinde açıklamasız bırakmak kontrolü zorlaştırır. Bir elektronik tabloda her kalem için dayanak belge, hesaplama durumu, taslak tutar ve planlanan ödeme zamanı sütunları oluşturulabilir.

Ödeme gerekip gerekmediği henüz doğrulanmamış bir kalem, hesaplanan bir borç gibi gösterilmemelidir. Bu ayrım, bütçe tahmini ile çalışanın hak ettiği tutarın birbirine karışmasını önler. İlgili kalemin yanında hangi bilginin beklendiğini belirtmek, incelemeyi sürdüren kişinin eksikliği görmesini sağlar.

Çalışana bildirim ile SGK bildirimini ayrı izleyin. SGK’nin verilen açıklaması, 5510 sayılı Kanun’un 4. maddesinin 1. fıkrasının (c) bendindeki sigortalıları çalıştıran işverenleri kapsıyor. Açıklama, bu kapsamda sigortalılık sona erdiğinde işverenin e-sigorta aracılığıyla Kuruma bildirim yapacağını belirtiyor.

Sayfadaki bildirim süresi, açıklamanın kapsadığı sigortalılık grubuyla birlikte değerlendirilmelidir. Bu bilgiyi bütün çalışanlara genellemek, kaynağın kapsamını aşar. İşletmedeki çalışanın hangi kapsama girdiği doğrulanmadan bu sayfaya dayanarak işlem takvimi oluşturulamaz.

Sorumluluk ve tamamlanma kaydını belirleyin. İşletme içi takip tablosunda hesaplamayı hazırlayan, belgeleri kontrol eden ve bildirimi gerçekleştiren kişiler gösterilebilir. Bir işlemin hazırlanmış olmasıyla tamamlanmış olması ayrı durumlar olarak izlenebilir.

Nakit planı, hangi ödemenin ne zaman yapılacağının işletmenin nakit mevcuduyla birlikte değerlendirilmesidir. Toplam maliyet bilinse bile ödeme zamanları ayrıca izlenmelidir. İşletmenin bütçesinde para ayırması, ilgili tutarın hukuken doğduğunu veya bildirimin tamamlandığını göstermez.

Örnek

Bu kurgusal örnekte bir mobilya üretim işletmesi, çalışanının ayrılışı için hazırlık tablosu oluşturuyor. Kullanılan tutarlar varsayımsaldır. Resmî bir oranı, tavanı veya tazminat formülünü temsil etmez.

İşletme, örnekte doğrulandığı varsayılan ücret bakiyesini 24.000 TL olarak kaydediyor. Kıdem başlığına 60.000 TL taslak bütçe yazıyor. İhbar başlığına ise 20.000 TL taslak bütçe ayırıyor.

Tablodaki toplam 104.000 TL oluyor. Bu toplam, çalışanın hak ettiği tutarın doğrulandığı anlamına gelmiyor. Kıdem ve ihbar satırları, dayanakları henüz tamamlanmadığı için inceleme bekleyen kalemler olarak işaretleniyor.

Hesabı hazırlayan kişi, her satırın yanına kullanılan belgeyi ve beklenen kontrolü ekliyor. Ödeme zamanları da tutarlardan ayrı izleniyor. Böylece işletme, bütçe için ayırdığı para ile doğrulanmış ödeme yükümlülüğünü aynı bilgi gibi değerlendirmiyor.

Bildirimden sorumlu kişi, verilen SGK açıklamasının yalnız belirtilen sigortalılık kapsamını ele aldığını görüyor. Çalışanın kapsamıyla eşleşen resmî açıklamanın bulunmasını açık bir kontrol adımı olarak kaydediyor. Maliyet tablosunun hazırlanması, bildirim işleminin tamamlandığı şeklinde işaretlenmiyor.

Kontrol listesi

• Çalışanın sigortalılık kapsamı, kullanılan SGK açıklamasının kapsamıyla eşleşiyor mu?
• İlgili kanunun değişiklikleri işlenmiş güncel metnine ulaşıldı mı?
• Kıdem hakkı, ihbar koşulları ve fesih usulleri hakkında kaynaklarda eksik kalan bilgiler belirlendi mi?
• Hesapta kullanılan çalışma süresi ve ücret bilgileri hangi kayıtlara dayanıyor?
• Ücret, kıdem ve ihbar değerlendirmeleri ayrı satırlarda izleniyor mu?
• Taslak bütçe ile doğrulanmış ödeme yükümlülüğü açıkça ayrıldı mı?
• Gerekli resmî had ve tutarların güncelliği ilgili resmî metinden kontrol edildi mi?
• Çalışana bildirim ve kuruma bildirim için ayrı işlem takibi oluşturuldu mu?
• Her işlemin sorumlusu, beklenen belgesi ve tamamlanma durumu belli mi?
• Ödeme zamanları işletmenin nakit planında ayrıca gösterildi mi?

Kaynaklar

• Mevzuat Bilgi Sistemi
• SGK — Sigortalı işe giriş ve işten ayrılış bildirimi

Son kontrol: 12.10.2026

Uyarı

Bu ders genel bilgi amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Al-sat önerisi, hedef fiyat ya da kişiye özel yönlendirme içermez.

Vergi, muhasebe ve hukuki sonuçlar işletmenizin durumuna göre değişir; karar vermeden önce mali müşavirinize danışın. Güncel oran, tutar ve tarihler için yukarıdaki resmî kaynaklara bakın.