Muhasebecinizle çalışmak: SMMM ne yapar, ayda ne teslim edilir, sorulacak sorular

Kısaca

Bu ders, işletme sahibi ile serbest muhasebeci mali müşavir (SMMM) arasındaki aylık çalışma düzeninin nasıl kurulabileceğini anlatır. İşini yöneten okur için belge paylaşımı, beklenen çıktılar ve sorumluluk paylaşımı üzerinde durur. Amaç, hangi bilginin kimden beklendiğini ve hangi konunun henüz tamamlanmadığını görünür kılmaktır.

Nasıl işler

Kaynağın kapsamını bilmek başlangıç noktasıdır. Mevzuat Bilgi Sistemi'nin paylaşılan metni, güncel kanun metinlerine ulaşma yolunu açıklıyor; SMMM'nin mesleki yetkilerini, zorunlu belge listesini veya teslim sürelerini içermiyor. Aşağıdaki öneriler, tarafların üzerinde anlaşabileceği genel bir çalışma düzenidir.

Çalışma kapsamı somut işler üzerinden konuşulabilir. Belgelerin hazırlanması, muhasebe kayıtları için incelenmesi, eksiklerin bildirilmesi ve işletmeye sunulacak özetler ayrı başlıklar olarak ele alınabilir. SMMM ile görüşmede hangi işlerin hizmet kapsamında bulunduğu, hangi bilgilerin işletmeden beklendiği ve ek çalışma gerektiren konuların nasıl bildirileceği açıklığa kavuşturulabilir.

Aylık teslim paketi işletmenin faaliyetlerine göre tasarlanabilir. Örnek bir hazırlık listesinde satış ve alış belgeleri, banka hareketleri, kasadan yapılan ödeme ve tahsilatların açıklamaları bulunabilir. Çalışanlara ilişkin değişiklikler veya yeni sözleşmeler gibi başka bilgilerin gerekip gerekmediği, yürütülen iş ve kararlaştırılan hizmet kapsamı üzerinden görüşülebilir.

Belgenin gönderilmiş olması, içeriğinin eksiksiz anlaşıldığı anlamına gelmez. İşlemin neyle ilgili olduğu, ilgili belgenin bulunup bulunmadığı ve açıklama bekleyen noktalar birlikte izlenebilir. Belirsiz işlem için tahminle açıklama oluşturmak yerine, eksik bilginin kimden beklendiği kayda geçirilebilir.

Excel listesi teslim takibini kolaylaştırabilir. Belgeler için ilgili dönem, işlem açıklaması, dosyanın bulunduğu yer, gönderim durumu, eksik bilgi ve takip sorumlusu sütunları açılabilir. Böylece belgeyi hazırlayan kişi ile inceleyen kişi aynı durum bilgisini görebilir; tekrar gönderilen dosyalar da ayırt edilebilir.

Belge ile para hareketi birlikte değerlendirilir. Satışın belgelenmesi ve satış bedelinin tahsil edilmesi farklı olaylardır; banka hesabına giren tutar da tek başına işlemin niteliğini açıklamaz. Mutabakat, yani ilgili kayıt ve bilgilerin karşılaştırılarak uyumunun kontrol edilmesi, açıklanmayan farkların bulunmasına yardımcı olur.

Çalışma takvimi, hazırlık ile kontrol için ayrı alan açabilir. Taraflar belge paylaşımı, eksiklerin tamamlanması ve sonuçların görüşülmesi için kendi çalışma takvimlerini belirleyebilir. Bu takvim hazırlanırken resmî yükümlülüklerin süreleri ayrıca doğrulanmalıdır; paylaşılan kaynak metni bu süreleri vermiyor.

Teslim edilen belgelerin karşılığında hangi çıktı beklendiği de konuşulabilir. Hizmet kapsamına göre gelir ve gider özeti, açıklama bekleyen işlemler veya eksik belgeler listesi istenebilir. Bu çıktıların hangi dönemi kapsadığı ve eksik bilgiler nedeniyle hangi noktaların henüz tamamlanmadığı belirtilirse, işletme sahibi sonuçları daha doğru değerlendirebilir.

Resmî bir bildirim hizmet kapsamındaysa, hazırlanma, kontrol ve gönderim durumunun nasıl paylaşılacağı önceden açıklığa kavuşturulabilir. İş akışında belgeyi hazırlayan, soruyu yanıtlayan ve sonucu takip eden kişiler belirlenebilir. Bu görev dağılımından hukuki sorumluluğun kimde olduğuna ilişkin sonuç çıkarılmaz; bunun için ilgili düzenlemenin içeriği gerekir.

Mevzuata dayanan cevapların dayanağı sorulabilir. Mevzuat Bilgi Sistemi, kanun değişikliklerini içeren metne erişim için Kanunlar bölümünde arama yapılmasını tarif ediyor. Bir yükümlülük konuşulurken hangi hükmün esas alındığı ve güncel metnin kontrol edilip edilmediği sorulabilir.

Örnek

Bu kurgusal örnekte küçük bir tamir işletmesi, SMMM ile aylık görüşme için belge listesi hazırlıyor. Varsayımsal olarak 12.000 TL tutarındaki satışın belgesi dosyada bulunuyor ve bu satış için bankadan 7.000 TL tahsil edildiği bilgisi paylaşılıyor. İşletme sahibi, kalan 5.000 TL'nin henüz tahsil edilmediğini açıklamaya ekliyor.

Hazırlanan Excel listesinde satış belgesi ile ilgili tahsilat birbirine bağlanıyor. Böylece görüşmede satışın tutarı ile hesaba giren para arasındaki farkın nedeni açıkça görülebiliyor. Örnek, herhangi bir vergi hesabı veya resmî oran kullanmadan belge ve para hareketinin neden ayrı takip edildiğini gösteriyor.

Aynı dosyada açıklaması eksik başka bir ödeme bulunuyor. İşletme sahibi bu satıra işlemin hangi alımla ilgili olduğunun araştırıldığını ve yanıtı kimin hazırlayacağını yazıyor. Görüşmede bu işlem tamamlanmış kabul edilmiyor; eksik açıklama takip listesinde tutuluyor.

Görüşmenin sonunda taraflar hangi belgelerin incelendiğini, hangi konuların açık kaldığını ve üzerinde anlaşılan çıktının ne zaman paylaşılacağını kaydediyor. Böylece sonraki görüşmenin başlangıç noktası, önceki dönemin açık işler listesi oluyor.

Kontrol listesi

• SMMM ile üzerinde anlaşılan hizmet kapsamı, beklenen çıktılar ve işletmenin hazırlayacağı bilgiler açık biçimde tanımlandı mı?
• Aylık belge listesi, işletmenin yaptığı işlemleri kapsıyor mu; gerekliliği belirsiz belgeler görüşülecek sorulara eklendi mi?
• Gönderilen dosyaların ilgili dönemi, işlem açıklaması ve teslim durumu ortak bir listede görülebiliyor mu?
• Satış ve alış belgeleriyle bunlara ilişkin tahsilat ve ödemeler karşılaştırıldı mı; açıklanmayan farklar işaretlendi mi?
• Eksik bilgi için yanıt verecek kişi belli mi; tamamlanan işler ile bekleyen konular birbirinden ayrılıyor mu?
• İşletme içi hazırlık takvimi oluşturuldu mu; resmî sürelerin hangi güncel düzenlemeden doğrulanacağı belli mi?
• Sunulan özetin kapsadığı dönem ve tamamlanmamış işlemleri açık mı; bu eksiklerin sonucu anlamaya etkisi görüşüldü mü?
• Mevzuata dayanan açıklamalarda ilgili hüküm soruldu mu; sonraki görüşmeye taşınacak sorular ve takip sorumluları kaydedildi mi?

Kaynaklar

• TÜRMOB
• Mevzuat Bilgi Sistemi

Son kontrol: 11.10.2026

Uyarı

Bu ders genel bilgi amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Al-sat önerisi, hedef fiyat ya da kişiye özel yönlendirme içermez.

Vergi, muhasebe ve hukuki sonuçlar işletmenizin durumuna göre değişir; karar vermeden önce mali müşavirinize danışın. Güncel oran, tutar ve tarihler için yukarıdaki resmî kaynaklara bakın.