Politika faizi nedir ve kredi ile mevduat faizine nasıl yansır

Kısaca

Faiz, borç olarak kullanılan paranın bedelidir. Politika faizi, merkez bankasının ekonomide parayı kullanmanın maliyetini etkilemek için belirlediği temel faiz oranıdır. Faiz haberlerini anlamak isteyen başlangıç düzeyindeki okurlar için bu ders, kararların bankadan alınan borcun maliyetine ve bankada tutulan paranın getirisine nasıl bağlandığını açıklar.

Nasıl işler

Kredi, bankanın geri ödenmek üzere müşterisine verdiği paradır. Mevduat, müşterinin bankada tuttuğu paradır. Kredide müşteri bankaya faiz öderken, faizli mevduatta banka müşteriye faiz öder.

TCMB, temel amacının fiyat istikrarını sağlamak olduğunu belirtir. Fiyat istikrarı, fiyatların genel düzeyindeki değişimin ekonomik kararları zorlaştırmayacak kadar düşük ve öngörülebilir olmasıdır. Para politikası ise merkez bankasının bu amaçla para ve kredi koşullarını etkileyen kararlarını ifade eder.

TCMB'nin açıklamasına göre faiz kararlarını Para Politikası Kurulu alır. Kurulun toplantıları önceden duyurulan takvime göre gerçekleşir. Karar ve gerekçesi, toplantının yapıldığı gün TCMB'nin internet sitesinde yayımlanır.

Bankalar, müşterilerine kredi verebilmek ve ödemelerini karşılayabilmek için para temin eder. TCMB, bankalara borç verebildiğini ve bankalardan borç alabildiğini açıklar. Merkez bankasının bu işlemlerde belirlediği faizler, bankaların karşılaştığı para temin etme koşullarını etkiler.

Bu bağlantıyı anlamak için fonlama maliyeti kavramı yararlıdır: Bankanın kullanacağı parayı bulmak için katlandığı maliyeti anlatır. Müşterilerden faiz karşılığında mevduat toplamak, bankanın para temin etme yollarından biridir. Bu paranın maliyeti, bankanın kredi verirken yaptığı fiyat hesabına da girer.

Genel aktarım mantığında politika faizinin yükselmesi, kredi ve mevduat faizleri üzerinde yukarı yönlü etki oluşturur. Politika faizinin düşmesi ise aynı bağlantı üzerinden aşağı yönlü etki oluşturur. Ancak bu ilişki, her bankanın bütün faizlerini aynı anda ve aynı ölçüde değiştirmesi anlamına gelmez.

Politika faizi ile müşteriye sunulan faiz aynı oran olmak zorunda değildir. Bankanın parayı hangi kaynaklardan sağladığı ve bu kaynaklara ne ödediği, müşteri teklifinin oluşumunda rol oynar. Mevduat toplama ihtiyacı ve bankalar arasındaki rekabet de sunulan oranları etkileyen genel unsurlardır.

Vade, borcun geri ödenmesine veya paranın bankada tutulmasına ilişkin süreyi anlatır. Farklı vadelerdeki teklifler farklı faiz koşulları taşıyabilir. Bu nedenle yalnızca oranlara bakmak, tekliflerin aynı koşulları sunduğunu göstermeye yetmez.

Kredide geri ödememe riski, borcun kararlaştırılan şekilde ödenmeme ihtimalidir. Bankanın bu riske ilişkin değerlendirmesi, kredi faizinin belirlenmesinde rol oynar. Dolayısıyla kredi faizi ile mevduat faizi arasındaki farkı yalnızca politika faizi açıklamaz.

Yeni bir teklif ile mevcut sözleşmenin koşullarını da ayırmak gerekir. Sabit faiz, sözleşmede belirtilen dönem boyunca değişmeyen oranı ifade eder. Değişken faizde ise oranın hangi ölçüte göre ve ne zaman yenileneceği sözleşmedeki koşullarla tanımlanır.

Bu ayrım nedeniyle bir faiz kararı, mevcut borcun veya mevduatın yeni faizini tek başına göstermez. Kararın anlaşılması için TCMB açıklaması, müşteriye uygulanacak koşulların anlaşılması için banka teklifi ve sözleşme incelenir. Faiz kararını okumak ile sözleşmedeki ödeme yükümlülüğünü belirlemek farklı bilgi kaynakları gerektirir.

Teklifleri karşılaştırırken faiz oranının hangi süre için verildiği de önemlidir. Kredide faiz dışındaki ücretler, mevduatta ise faiz gelirinden yapılan kesintiler toplam sonucu değiştirebilir. Bu yüzden oranla birlikte toplam ödeme veya elde kalacak tutarın nasıl hesaplandığı da okunur.

Örnek

Kurgusal bir işletmenin, aynı süre için kredi ve mevduat tekliflerini ayrı seçenekler olarak incelediğini varsayalım. Tamamı varsayımsal olan bu örnekte 10.000 liralık kredi için faiz bedeli 1.000 lira, 10.000 liralık mevduat için faiz geliri 600 lira kabul edilsin. Hesabı sadeleştirmek için diğer maliyetler ve kesintiler örneğin dışında bırakılmıştır.

Kredi seçeneğinde alınan paraya faiz bedeli eklenir ve toplam geri ödeme 11.000 lira olur. Mevduat seçeneğinde yatırılan paraya faiz geliri eklenir ve dönem sonunda toplam 10.600 lira bulunur. Başlangıç tutarının ve sürenin aynı olması, kredi ile mevduat faizlerinin eşit olmasını gerektirmez.

Ardından politika faizinin değiştiğini düşünelim. Bu bilgi, örnekteki faiz bedelinin veya faiz gelirinin yeni değerini hesaplamaya yetmez. Yeni işlem için bankanın güncel teklifi, mevcut işlem için sözleşmenin faiz koşulları değerlendirilir.

Kontrol listesi

• Haberde geçen oranın politika faizi mi, kredi faizi mi, mevduat faizi mi olduğunu ayırt edin.
• Politika faizine ilişkin güncel değer için resmî kaynağa bakın; kararın gerekçesini TCMB açıklamasından okuyun.
• Banka teklifinde faizin hangi süre için belirtildiğini ve işlemin vadesini kontrol edin.
• Karşılaştırılan tekliflerin tutar, vade ve ödeme düzeni bakımından benzer koşullar taşıyıp taşımadığını inceleyin.
• Mevcut sözleşmede faizin sabit mi, değişken mi olduğunu ve değişim koşullarının nasıl tanımlandığını bulun.
• Kredinin toplam ödemesinde veya mevduattan elde kalacak tutarda ücret ve kesintilerin hesaba katılıp katılmadığını kontrol edin.
• Politika faizindeki değişimi banka teklifine doğrudan ekleyip çıkarmadan önce, uygulanacak oranı ilgili teklif veya sözleşmeden doğrulayın.

Kaynaklar

• TCMB — Merkez Bankası faiz oranları
• TCMB — Herkes İçin Ekonomi

Son kontrol: 12.10.2026

Uyarı

Bu ders genel bilgi amaçlıdır; yatırım tavsiyesi değildir. Al-sat önerisi, hedef fiyat ya da kişiye özel yönlendirme içermez.

Vergi, muhasebe ve hukuki sonuçlar işletmenizin durumuna göre değişir; karar vermeden önce mali müşavirinize danışın. Güncel oran, tutar ve tarihler için yukarıdaki resmî kaynaklara bakın.