TEPAV'a göre Ocak-Eylül'de bütçe açığı %51,2 büyüdü

Ne buldu

Bütçe açığının baz senaryoda 2,77 trilyon TL olması, Türkiye Ekonomik Politikalar Araştırma Vakfı (TEPAV) raporunda öngörülüyor.

• TEPAV'ın bütçe açığı için baz senaryo kapsamında hesapladığı tutar 2,77 trilyon TL. Raporda bu büyüklük, senaryoya bağlı bir tahmin olarak aktarılıyor. (s. 3)
• Rapora göre Ocak-Eylül döneminde bütçe açığı %51,2 büyüdü. TEPAV bu oranı, dönemin merkezi yönetim bütçe sonuçlarına ilişkin değerlendirmesinde bildiriyor. (s. 2)
• TEPAV'ın aktardığı programda faiz dışı dengenin fazla vermesi öngörülüyor. Raporda ele alınan senaryoda ise faiz dışı denge için hesaplanan sonuç 511 milyar TL açık oluyor. (s. 3)
• Rapora göre büyüme hızı 2. çeyrekte %2,3'e geriledi. TEPAV, bu büyüme oranının son 6 yılın en düşük düzeyinde olduğunu belirtiyor. (s. 2)
• TEPAV'a göre faiz hariç harcamalar 9 aylık dönemde %36,7 arttı. Raporda aynı harcama kaleminin 3. çeyrekteki artış oranının %43,3'e çıktığı bildiriliyor. (s. 6)

TEPAV, dolaylı vergilere ilişkin değerlendirmesinde akaryakıt özel tüketim vergisinde (ÖTV) %44,1 gerileme olduğunu bildiriyor. (s. 5)

Rapora göre dolaysız vergilerin payı %37,6'dan %41,1'e yükseldi. TEPAV'ın bu bulgusunda aktarılan ölçü, dolaysız vergilerin payındaki değişim. (s. 5)

Türkiye için anlamı

Rapor Türkiye'yi ayrıca ele almıyor.

Türkiye'deki işletmeler için talep koşullarına ilişkin okumada, TEPAV'ın 2. çeyrekte %2,3 olarak bildirdiği büyüme hızı izlenebilecek ölçüler arasında yer alıyor (s. 2). Raporda faiz hariç harcamalar için bildirilen 9 aylık %36,7 artış, aynı okumada kamu harcamalarının dönem içindeki değişimini izlemek için kullanılabilecek ölçüyü sunuyor (s. 6). TEPAV'ın bu harcama kaleminde 3. çeyrek için verdiği %43,3 artış oranı da kamu harcamalarını çeyrek dönemi temelinde takip etmeye ilişkin bir ölçü sağlıyor (s. 6).

Raporun senaryoya dayalı ölçüleri, yani 2,77 trilyon TL bütçe açığı tahmini ile 511 milyar TL faiz dışı denge açığı, gerçekleşen dönem verilerinden ayrı okunabilir (s. 3). Akaryakıt ÖTV'sindeki %44,1 gerileme ile dolaysız vergilerin %37,6'dan %41,1'e çıkan payı da raporun vergi gelirlerine ilişkin ölçüleri olarak aynı dönem tabanında izlenebilir (s. 5).

Yöntem ve kapsam

Rapor, HMB Muhasebat GM'nin merkezi yönetim bütçe gelirlerine ilişkin ay içi tahsilat verilerini kullanıyor. Raporun kullandığı Detay-2 verileri 2025 ve 2026 yıllarına ait. Rapor, veri dönemi bakımından 2026 yılının Ocak-Eylül dönemini kapsıyor.

Sınırlılıklar

TEPAV'ın Brent senaryosu hesaplarında, Brent fiyatındaki artışın rafineri fiyatına sabit marjla aktarılması varsayımı kullanılıyor. Senaryo sonuçları bu varsayıma dayanıyor. (s. 4)

TEPAV, petrol fiyatlarının gerilememesini 2027 bütçesi açısından kayda değer bir risk faktörü olarak değerlendiriyor (s. 4). Rapora göre kamu enerji şirketlerinin petrole endeksli doğalgaz alım maliyeti, görev zararı ödemeleri üzerinden 2027 bütçesine gecikmeyle yansıyacak (s. 4).

Sonraki yayımlarda TEPAV'ın bütçe açığı değişimine ilişkin ölçüsü, bu rapordaki Ocak-Eylül dönemi tabanı korunarak karşılaştırılmalı. Faiz hariç harcamalardaki artış için de aynı kurumun bildirdiği 9 aylık dönem ve 3. çeyrek ölçüleri, karşılık gelen dönemler üzerinden ayrı ayrı izlenmeli.

Raporun künyesi

• Hazırlayan: TEPAV Maliye ve Para Politikası Araştırmaları Merkezi
• Rapor: TEPAV Bütçe İzleme Bülteni, Sayı 6: 2026 Yılı Ocak–Eylül Merkezi Yönetim Bütçe Sonuçlarının Değerlendirmesi
• Yayın tarihi: 21 Ekim 2026 (yayıncının duyuru tarihi)
• Veri dönemi: 2026 yılı Ocak–Eylül
• Yöntem: HMB Muhasebat GM merkezi yönetim bütçe gelirleri ay içi tahsilatları (Detay-2, 2025 ve 2026) verileri
• Örneklem: Raporda belirtilmemiş
• Sponsor/finansman: Raporda belirtilmemiş
• Sınırlılıklar: Brent senaryosu hesaplarında Brent artışının rafineri fiyatına sabit marjla yansıtıldığı varsayımı kullanılıyor.
• Okunan sayfalar: s. 2–6, 10 (raporun toplam 10 sayfası)
• Lisans notu: Bulgular raporun aslından Türkçe özetlenmiştir; çeviri değildir, tablo ve grafikler aktarılmamıştır.
• Derleyen: Finansal IQ Araştırma Masası

Kaynak: TEPAV Yayınlar