Karbon piyasası yönetmeliği yürürlükte: 50 bin ton üstü tesisler için ne değişiyor

Ne oldu

Yıllık emisyonu 50 bin ton karbondioksit eşdeğerini aşan tesisler için karbon tahsisatı ticaretinin kuralları 21 Ekim 2026'da yürürlüğe girdi; gerçek para ile işlem ise henüz başlamadı. Türkiye Emisyon Ticaret Sistemi Piyasasının İşletilmesine İlişkin Yönetmelik aynı gün Resmî Gazete'de yayımlandı. Düzenlemeyi EPDK hazırladı; Dünya'dan Murat Ali Oral konuyu haberleştirdi.

İşlemler 100 tahsisatlık lotlarla yapılacak ve her tahsisat bir ton karbondioksit eşdeğeri salım hakkını temsil ediyor. Piyasayı EPİAŞ işletecek: tahsisatlar birincil piyasada ihaleyle satılabilecek, ikincil piyasada ise işletmeler birbiriyle alım satım yapacak. İşlem Kayıt Sistemi ile birincil ve spot piyasa faaliyete geçene kadar işlemler sanal ortamda yürütülebilecek; bu işlemler teslimat, fatura ya da ödeme yükümlülüğü doğurmayacak.

Türkiye'deki işletmeler için anlamı

Kapsamda yıllık emisyonu 50 bin ila 500 bin ton arasındaki B kategorisi ile 500 bin tonun üzerindeki C kategorisi tesisler var. Pilot uygulamada elektrik üretimi, çimento, demir-çelik, alüminyum ve gübre sektörleri öne çıkıyor. Tahsisat teslim yükümlülüğünün ilk kez 2027 emisyonları için başlaması öngörüldüğünden, nakit akışı üzerindeki etki önce bütçe ve yatırım planlamasında hissedilebilir.

İhtiyacından az tahsisatı olan bir çimento üreticisi için eksik miktarı satın almak yeni bir maliyet kalemi yaratabilir; kalemin boyutunu ücretsiz tahsisat miktarı ve piyasa fiyatı belirleyecek. Üretim hattında salımı düşüren bir tesis ise daha az tahsisata ihtiyaç duyabilir ve enerji verimliliği yatırımının geri dönüşü bu hesaba girebilir.

Avrupa pazarına satış yapan yüksek emisyonlu bir üretici için Sınırda Karbon Düzenleme Mekanizması ayrı bir maliyet başlığı olarak sürüyor. Yerli piyasanın kurulması bu yükümlülüğü ortadan kaldırmıyor; AB tarafındaki koşullar ayrıca değerlendirilmeli.

Dünya'ya göre şirketlerin karşılaşacağı gerçek maliyetin büyüklüğü henüz kesinleşmedi; piyasanın açılış tarihi, tahsisat dağıtımı ve karbon fiyatı belirleyici olacak.

Finansal IQ değerlendirmesi

Yönetmeliğin yürürlüğe girmesi ile maliyetin doğması farklı şeylerdir. Yönetmelikle netleşen, ticaretin teknik çerçevesi; takvim, tahsisat dağıtımı ve fiyat ise açık. Bu nedenle finans yöneticileri için makul başlangıç, tek bir maliyet tahmini yerine senaryo bazlı bir hesaplama olabilir: ücretsiz tahsisatın yüksek ya da düşük kalması ve fiyatın farklı düzeylerde oluşması gibi.

Sanal uygulama dönemi, gerçek yükümlülük doğmadan önce kayıt, teminat ve takas süreçlerini denemek için imkân verebilir. Kapsamdaki müşterilerin maliyet yönetimi, tedarik zincirindeki firmalara fiyat ya da raporlama talebi olarak yansıyabilir; bu nedenle kapsam dışında kalan üreticilerin de müşterileriyle yazışmalarını izlemesi yararlı olur.

Karşı görüş açısından, karbon fiyatının yüksek çıkması rekabet gücünü zayıflatabilir, düşük çıkması ise emisyon azaltım yatırımlarının geri dönüş süresini uzatabilir. Hangi yönde olursa olsun, tahsisatların nasıl dağıtılacağı sonucu belirleyen unsurlardan biri olacak.

İzlenecekler

• EPDK ve EPİAŞ'tan, İşlem Kayıt Sistemi ile birincil ve spot karbon piyasasının faaliyete başlayacağı tarihin duyurulması; bu tarih sanal uygulamadan gerçek ticarete geçişin göstergesi olacak
• Kapsamdaki B ve C kategorisi tesislere ayrılacak ücretsiz tahsisat miktarları; miktarın tesisin doğrulanmış salımının altında kalması ek tahsisat alımı ihtiyacı anlamına gelecek
• Piyasa açıldığında birincil piyasa ihalelerinde oluşacak karbon fiyatı; fiyatın yükselmesi eksik tahsisatı olan tesislerin maliyetini artıracak
• 2027 emisyonları için tahsisat teslim yükümlülüğünün başlangıcı ve bu yükümlülüğe ilişkin uygulama takvimi

Kaynak: Dünya, 21.10.2026